Đường dây nóng Bệnh Viện: 0932711722 - Sở Y Tế: 0967 77 1010 - Ngành Y Tế: 1900 9095

Đánh giá nhanh về Bơm bóng đối xung tăng cường ngoài cơ thể

Thứ tư, 24/01/2024, 08:42:04 Lượt xem: 854

Tóm tắt

EECP (Enhanced External Counterpulsation - Bơm bóng đối xung tăng cường ngoài cơ thể) đã được FDA Hoa Kỳ phê duyệt để điều trị đau thắt ngực dai dẳng (Loại IIb). EECP sử dụng 3 bộ bao vải (Cuffs) bơm hơi tuần tự co bóp trong thời kỳ tâm trương, làm tăng áp lực tâm trương động mạch chủ, tăng lưu lượng máu mạch vành và tăng hồi lưu tĩnh mạch trung tâm. EECP đã được chứng minh là cải thiện các triệu chứng đau thắt ngực, giảm sử dụng nitroglycerin và cải thiện khả năng gắng sức ở người bệnh đau thắt ngực ổn định mạn tính. EECP cũng đã được chứng minh là an toàn và có lợi ở những người bệnh suy tim sung huyết ổn định có triệu chứng. Y học đã công nhận lợi ích trong điều trị bệnh tim mạch của EECP thông qua sự giãn mạch và tân tạo mạch máu qua trung gian VEGF và Nitric oxit. Gần đây, FDA Hoa Kỳ đã phê duyệt liệu pháp EECP cho người bệnh suy tim. Ngoài ra, hiệu quả của EECP còn đang được nghiên cứu trên người bệnh sau đột quỵ, bệnh suy giảm nhận thức như Alzheimer, hội chứng sau Covid-19.

Từ khóa: Bơm bóng đối xung tăng cường ngoài cơ thể (EECP), Đau thắt ngực, Suy tim sung huyết.

Giới thiệu

Bơm bóng đối xung tăng cường ngoài cơ thể là một kỹ thuật không xâm lấn được sử dụng ở Hoa Kỳ để điều trị chứng đau thắt ngực mạn tính nặng không đáp ứng với điều trị nội khoa, đặc biệt ở những người bệnh có chống chỉ định can thiệp mạch vành do bệnh nền nặng (Loại IIB) [1]. EECP đã được FDA Hoa Kỳ phê duyệt vào năm 1995 [2]. Hiện nay, EECP được Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cũng như Hiệp hội Y khoa Trung Quốc khuyến cáo là loại IIB để điều trị chứng đau thắt ngực dai dẳng [3].

Việc đánh giá tác động về huyết động của EECP được nghiên cứu lần đầu tiên vào giữa những năm 1960. Soroff và cộng sự lần đầu tiên nghiên cứu kỹ thuật này trên người vào năm 1965 [4].

Một liệu trình EECP bao gồm 35 lần (buổi): 01 buổi trong 01 ngày (thời gian 60 phút), 05 ngày trong 01 tuần, và kéo dài trong 07 tuần liên tục.

Phương pháp và Vật liệu

Kỹ thuật EECP bao gồm việc bơm hơi tuần tự 3 bộ bao vải ở bắp chân, đùi và bụng trong đầu thời gian tâm trương của tim dựa vào điện tâm đồ [5]. Người bệnh được đo thể tích ngón tay và theo dõi nhịp tim. Việc bơm hơi của các bộ bao vải được quyết định bằng sóng R trên điện tâm đồ tương ứng với thì tâm trương. Tiếp theo là bộ bao vải giảm áp ngay trước thì tâm thu. Mục đích chính là tăng cường tưới máu mạch vành trong thời kỳ tâm trương bằng cách tăng cường hồi lưu tim và tăng cường dòng chảy ngược vào mạch vành trong thời kỳ tâm trương. Việc các bao vải xẹp xuống ngay trước thì tâm thu sẽ làm giảm hậu tải bằng cách giảm huyết áp tâm thu, tăng cung lượng tim và giảm công cho cơ tim [3].

Hình 1. Sơ đồ bơm hơi ở thì tâm trương và xẹp xuống ở thì tâm thu theo một chu kỳ tuần tự của bộ bao vải ở chân trong quá trình điều trị bằng EECP

Lợi ích lâm sàng quan trọng của EECP được đo bằng tỷ lệ giữa huyết áp tâm trương và tâm thu mạch vành được gọi là tỷ suất hiệu quả (Effectiveness Ratio - ER). Suresh và cộng sự đã chỉ ra rằng lợi ích tối đa của EECP đạt được khi ER trong khoảng 1,5-2. Mục tiêu điều trị bệnh mạch vành là huyết áp tâm trương/huyết áp tâm thu mạch vành = Q >1,2 khi bơm bóng đối xung tăng cường ngoài cơ thể [6]. Tuy nhiên, Micheals và cộng sự cũng báo cáo rằng ER cao hơn không mang lại lợi ích gì thêm để giảm đau thắt ngực. Mặt khác, EECP cũng có lợi ích lâm sàng khi ER <1,2.

Hình 2.  Đo thể tích ngón tay cho thấy những thay đổi về tốc độ dòng máu trong quá trình điều trị bằng EECP; Đường cong màu xanh biểu thị huyết áp không có EECP; đường cong màu nâu cho thấy lưu lượng máu tăng lên khi bộ bao vải (cuffs) EECP được bơm căng. [S: tâm thu, D: tâm trương, T: chuyển tiếp (bắt đầu bơm hơi bộ bao vải), EDP: áp lực cuối tâm trương]

Người bệnh được bác sĩ chuyên khoa sàng lọc tại thời điểm nhập viện về các chống chỉ định EECP bao gồm: rối loạn nhịp tim, đang đặt máy tạo nhịp tim, xuất huyết nội, viêm tĩnh mạch huyết khối, bệnh mạch máu ngoại biên nặng ở chi dưới, phình động mạch chủ, và mang thai [1].

Tổng cộng 35 lần điều trị bao gồm một lần mỗi ngày, từ thứ hai đến thứ sáu, trong 07 tuần. Tuy nhiên, việc kéo dài thời gian điều trị vẫn được chỉ định đối với những người bệnh có đáp ứng muộn (ví dụ tăng lên 55 lần). Người bệnh không được bỏ các lần điều trị theo lịch trình. Việc không tuân thủ điều trị có thể ảnh hưởng xấu đến kết quả điều trị. Đội ngũ nhân viên bệnh viện sẽ ghi nhận trọng lượng cơ thể, huyết áp, nhịp tim và đánh giá triệu chứng trước mỗi lần điều trị. Lần điều trị kéo dài 60 phút liên tục. EECP là kỹ thuật không xâm lấn, an toàn và rất ít gây biến chứng. Tuy nhiên, bầm tím ở chân, đau chân và đau lưng có thể xảy ra ở một số người bệnh [1].

Kết quả

Đã có nhiều nghiên cứu xâm lấn đánh giá tác động huyết động của EECP lên dòng chảy động mạch vành. Michaels và cộng sự đã đánh giá sự thay đổi huyết áp tâm trương và tâm thu ở động mạch vành, động mạch chủ và áp lực trong tim khi thực hiện EECP với sự trợ giúp của kỹ thuật thông tim trái [7]. Áp lực động mạch chủ trung tâm, áp lực trong động mạch vành và dòng chảy Doppler nội mạch vành được đo khi người bệnh đang thực hiện EECP trong phòng thông tim. Kết quả đã chứng minh có sự gia tăng rõ ràng về tốc độ và áp lực dòng máu mạch vành trong thời kỳ tâm trương khi có sự bơm căng lên của các bộ bao vải (cuffs) thể hiện sự gia tăng lưu lượng máu trong thì tâm trương. Hậu tải thất trái giảm trong thì tâm thu kèm theo bộ bao vải xẹp xuống, làm giảm công của thất trái.

Trong một nghiên cứu của Sahebjami và cộng sự, người ta thấy tần suất đau thắt ngực giảm tuyến tính ở cả người bệnh đái tháo đường và người không mắc bệnh đái tháo đường sau khi điều trị bằng EECP, nhưng nghiên cứu chỉ có ý nghĩa ở những người bệnh không mắc bệnh đái tháo đường. Hơn nữa, việc giảm đau thắt ngực chỉ bắt đầu xảy ra vào tuần thứ 5 [8].

Trong một thử nghiệm nghiên cứu về sự tân sinh động mạch, các nhà nhiên cứu đã chứng minh rằng EECP cải thiện khả năng phục hồi lưu lượng dòng chảy và chỉ số lưu lượng tuần hoàn bàng hệ mạch vành. Nhà nghiên cứu cũng chứng minh rằng EECP cải thiện chức năng thất trái toàn bộ ở người bệnh mắc bệnh động mạch vành [9]. Kết quả được so sánh với nhóm đối chứng không có EECP.

EECP cũng đã cho thấy có lợi cho chức năng nội mô mạch máu bằng cách tăng cường giải phóng oxit nitric và điều chỉnh giải phóng endothelin-1. Masuda và cộng sự cho thấy có sự gia tăng đáng kể nồng độ NO trong huyết tương và giảm các yếu tố nội tiết tố thần kinh như ANP và BNP sau khi điều trị bằng EECP [10]. Nó cũng cho thấy sự cải thiện tưới máu khi nghỉ và sau khi sử dụng dipyridamole ở vùng cơ tim thiếu máu cục bộ trong nghiên cứu PET, và cho thấy rằng việc tân tạo và huy động các mạch máu bàng hệ mạch vành là một trong những cơ chế có lợi [10].

EECP đã được chứng minh là có hiệu quả trong điều trị đau thắt ngực ở người bệnh có bệnh cơ tim thiếu máu cục bộ sau phẫu thuật bắc cầu động mạch vành [11], mặc dù đây là một nghiên cứu nhỏ chỉ có 40 người bệnh. Cần nhiều nghiên cứu hơn ở nhóm người bệnh này trước khi nó có thể đưa ra khuyến cáo chính thức.

Bàn luận

Cần có những nghiên cứu sâu hơn để mô tả cơ chế chính xác về lợi ích ngắn hạn và dài hạn của EECP trong điều trị đau thắt ngực mạn tính. Wu E và cộng sự đã thực hiện một nghiên cứu định tính đánh giá trải nghiệm của những người bệnh đang điều trị EECP cho chứng đau thắt ngực dai dẳng. Nghiên cứu cho thấy các người bệnh không quen với lựa chọn điều trị này [12]. Điều này chứng tỏ sự cần thiết phải truyền thông thêm cho người bệnh của thầy thuốc và các cơ sở y tế, vì đây là phương pháp điều trị an toàn đối với hội chứng đau thắt ngực dai dẳng và suy tim sung huyết nặng, đồng thời cũng cải thiện chất lượng cuộc sống.

Hiện nay, Bệnh viện Quận 11 đang triển khai thí điểm kỹ thuật EECP theo Quyết định số 3634/QĐ-BYT ngày 20 tháng 08 năm 2020 của Bộ Y Tế về việc cho phép Bệnh viện Quận 11 - TP. Hồ Chí Minh triển khai thí điểm kỹ thuật “Điều trị chứng đau thắt ngực bằng phương pháp bơm bóng đối xung tăng cường ngoài cơ thể (EECP)” [13].

Kỹ thuật EECP cần phải có thời gian ít nhất từ 5-7 tuần liên tục điều trị với 25 đến 35 buổi không gián đoạn để đánh giá được hiệu quả. Kết quả đánh giá ban đầu của Bệnh viện Quận 11 cho thấy kỹ thuật EECP có hiệu quả tốt, cải thiện chất lượng cuộc sống và an toàn cho người bệnh. 

Các bạn có thể tham khảo thêm đoạn Video Clip dưới đây để hiểu rõ hơn về kỹ thuật EECP đang được thực hiện tại Bệnh viện Quận 11: https://www.youtube.com/watch?v=7vOvAzsgIKU

Tài liệu tham khảo:
1. Sharma U, Ramsey HK, Tak T (2013) the role of enhanced external counterpulsation therapy in clinical practice. Clin Med Res 11: 226-32.

2. Wu E, Brostrom A, Martensson J (2019) Experiences of Undergoing Enhanced External Counterpulsation in Patients with Refractory Angina Pectoris: A Qualitative Study. J Cardiovasc Nurs 34: 147-158.

3. Yang DY, Wu GF (2013) Vasculoprotective properties of enhanced external counterpulsation for coronary artery disease: beyond the hemodynamics. Int J Cardiol 166: 38-43.

4. Soroff HS, Birtwell WC, Giron F, Collins JA, Deterling RA (1965) Support of the systemic circulation and left ventricular assist by synchronous pulsation of extramural pressure. Surg Forum 16: 148-50.

5. Medical Advisory Secretariat (2006) Enhanced External Counterpulsation (EECP): An Evidence-Based Analysis. Ont Health Technol Assess Ser6: 1-70.

6. Li B, Chen S, Qi X, Wang W, Mao B, et al (2018) The numerical study on specialized treatment strategies of enhanced external counterpulsation for cardiovascular and cerebrovascular disease. Med Biol Eng Comput 56: 1959-1971.

7. Michaels AD, Accad M, Ports TA, Grossman W (2002) Left ventricular systolic unloading and augmentation of intracoronary pressure and Doppler flow during enhanced external counterpulsation. Circulation 106: 1237-42.

8. Sahebjami F, Madani FR, Komasi S, Heydarpour B, Saeidi M, et al (2019) Refractory angina frequencies during 7 weeks treatment by enhanced external counterpulsation in coronary artery disease patients with and without diabetes. Ann Card Anaesth 22: 278-282.

9. Maryam Esmaeilzadeh, Arsalan Khaledifar, Majid Maleki, Anita Sadeghpour, Niloufar Samiei, et al (2009) Evaluation of left ventricular systolic and diastolic regional function after enhanced external counterpulsation therapy using strain rate imaging. European Journal of Echocardiography 10: 120-126.

10. D Masuda, R Nohara, T Hirai, K Kataoka, L.G Chen, et al (2001) Enhanced external counterpulsation improved myocardial perfusion and coronary flow reserve in patients with chronic stable angina. Evaluation by13N-ammonia positron emission tomography. European Heart Journal 22: 1451-1458.

11. Abdelwahab AA, Elsaied AM (2018) Can enhanced external counterpulsation as a non-invasive modality be useful in patients with ischemic cardiomyopathy after coronary artery bypass grafting? Egypt Heart J 70: 119-123.

12. Wu E, Brostrom A, Martensson J (2019) Experiences of Undergoing Enhanced External Counterpulsation in Patients With Refractory Angina Pectoris: A Qualitative Study. J Cardiovasc Nurs 34:147-158.

13. Bộ Y Tế (2020), Quyết định số 3634/QĐ-BYT cho phép Bệnh viện Quận 11 - TP. Hồ Chí Minh triển khai thí điểm kỹ thuật “Điều trị chứng đau thắt ngực bằng phương pháp bơm bóng đối xung tăng cường ngoài cơ thể (EECP)”.